30 تیر 1392

بازدید از مطلب : 1,393 بازدید

ایثار و پیامدها

مبحث «ایثار»، یکی از اموری است که در دین مقدس اسلام مورد تاکید زیادی قرار گرفته، و در زبان فارسی، تحت عنوان «ازخودگذشتگی» از آن یاد می شود.ایثار در لغت، به معنای «برگزیدن،‌ دیگران را بر خویش مقدّم داشتن، و مانند آن است».

ایثار در لغت و اصطلاح

ایثار در لغت، به معنای «برگزیدن،‌ دیگران را بر خویش مقدّم داشتن، و مانند آن است».

ایثاردر اصطلاح [= معنای کاربردی]، عبارت است از «بخشش به کسی، در مورد چیزی که خودِ فردِ بخشنده، به آن [بیشتر] نیاز دارد».

کاربردهای مختلف ایثار

مفهوم ایثار، در جوانب مختلف کاربرد دارد که عبارتند از: از خودگذشتگی در برابر جان، مال، مقام، شخصیت و…، به خاطر کسب رضایت پروردگار. البته در زمان ما، این کلمه بیشتر در «مسایل مالی» یا «اهمیت دادن به خواسته های دیگران»، با هدف نزدیک شدن به ذات اقدس الهی، مورد استفاده قرار می گیرد.

در روایات وارده از سوی امامان معصوم علیهم السلام، به مسئله «ایثار» و اثرات عمیق و سازنده ای که بر دیدگاه و رفتار مردم می گذارد، اشاره شده است.

رابطه ایثار و توکل

عَن أمِیرِالمُؤمِنینَ(ع) أنَّهُ رَأى یَوماً جَماعَهً ، فَقالَ(ع) : مَن أنتُم ؟

روایت شده که روزى امیر مؤمنان(ع)، گروهى را دید، و از آنان پرسید: «شما کیستید؟».

قالُوا : نَحنُ قَومٌ مُتَوَکِّـلُونَ .

گفتند: ما جماعتى اهل توکّل هستیم .

فَقالَ(ع) : ما بَلَغَ بِکُم تَوَکُّـلُـکُم؟

فرمود: «توکّل تان ، شما را به چه چیزی رسانیده است؟» .

قالوا : إذا وَجَدنا أکَـلنا، و إذا فَقَدنا صَبَرنا.

گفتند: «هر گاه چیزى بیابیم، مى خوریم، و اگر نیابیم، صبر مى کنیم».

فَقالَ علَیهِ السَّلامُ : هکَذا یَفعَلُ الکِلابُ عِندَنا !

فرمود: «سگ هاى ما هم همین کار را مى کنند!» .

فَقالوا : کَیفَ نَفعَلُ یا أمیرَ المُؤمِنینَ ؟ / گفتند: پس چه کنیم، اى امیر مؤمنان؟

فَقالَ(ع): کَما نَفعَلُهُ؛ إِذا فَقَدنا شَکَرنا، وَ إِذا وَجَدنا آثَـرَنا.

فرمود: «کارى که ما مى کنیم: هر گاه نداشته باشیم، شکر مى کنیم، و هرگاه [چیزی] به دست آوریم، ایثار مى کنیم». مستدرک الوسائل: ج٧/ص٢١٧/ح٨٠٧۶ .

تشویق به ایثار

الکافِی، عَن أبانِ بنِ تَغلِبٍ: قُلتُ [لِأَبی عَبدِ اللّه ِ علیهِ السَّلامُ ]:

در کتاب اصول کافى ـ به نقل از اَبان بن تغلب ـ آمده که وی گفت: [به امام صادق(ع) ]عرض کردم:

أخبِرنی عَن حَقِّ المُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ .

مرا از حقّ مؤمن بر مؤمن، آگاه فرما.

فَقالَ(ع): یا أبانُ ، دَعهُ ، لا تَرِدهُ .

فرمود: «ابان!، این موضوع را بگذار و از آن، بگذر» [یعنی: تو طاقت و توان اجرا و پیاده سازی آن را در زندگی ات نداری].

قُلتُ : «بَلى ـ جُعِلتُ فِداکَ ! ـ »

گفتم: آری[= به چشم]، فدایت شوم.

فَلَم أزَل اُرَدِّدُ عَلَیهِ.

ولی پیوسته به ایشان، اصرار ورزیدم[ تا حق مؤمن بر مؤمن را برایم بیان فرماید].

فَقالَ(ع) : یا أبانُ !، تُقاسِمُهُ شَطرَ مالِکَ

پس فرمود: «اى ابان!، [از حقوق مؤمن بر مؤمن، این است که ]دارایى ات را با او، به دو نیم تقسیم کنى». [حالا آیا توان چنین کاری را داری؟]

ثُمَّ نَظَرَ إلَیَّ، فَرَأى ما دَخَلَنی، فَقالَ(ع) :

سپس به من نگریست و چون حالت [تعجب]دست داده به مرا دید، فرمود:

یا أبانُ، أما تَعلَمُ أنَّ اللّه َ عَزَّ وَ جَلَّ قَد ذَکَرَ المُؤثِرینَ عَلى أنفُسِهِم؟

«اى ابان!، مگر نمى دانى که خداوند عزّ و جلّ از ایثارگران، یاد کرده است؟».

قُلتُ : بَلى جُعِلتُ فِداکَ!

گفتم: آری، فدایت شوم.

فَقالَ(ع): أمّا إذا أنتَ قاسَمتَهُ ، فَلَم تُؤثِرهُ بَعدُ ، إنَّما أنتَ و هُوَ سَواءٌ ؛

فرمود: «هر گاه دارایى ات را با او [= شخص مقابل] قسمت کنى، هنوز ایثار نکرده اى؛ بلکه تو و او یکسان هستید.

إنَّما تُؤثِرُهُ ، إذا أنتَ أعطَیتَهُ مِنَ النِّصفِ الآخَرِ.

بلکه وقتى ایثار مى کنى که از نصف دیگر هم به او بدهى». کافی/ ج٢/ص١٧٢/ح٨ .

خودخواهی؛ ضد ایثار

خودخواهی و خودپرستی، ضد ایثار، گذشت و فداکاری است. زیرا این ویژگی منفی، انسان را از پرداختن به کارهای ارزشمند بسیاری مانند جهاد و مبارزه با دشمنان خدا، باز می‌دارد.

خودخواهی، یعنی این که انسان همه چیز را برای خودش بخواهد و خویشتن را بر دیگران مقدم کند.

طبیعی است که با وجود چنین صفتی،‌ ایثار و فداکاری برای فرد خودخواه، معنا و مفهومی نخواهد داشت. چون در صورت شرکت در فعالیت‌های ایثارگرایانه و دادن جان، همه چیزش را از دست رفته می‌بیند و به نظر او، نتیجه‌ای عایدش نخواهد شد.

سرچشمه گناهان بزرگ

از این رو، خودپرستی و خودخواهی، سرچشمه گناهان بزرگی نظیر دنیادوستی، مال دوستی، و بُخل و… می‌شود که هر کدام ، مانع مهمی در رسیدن به «سعادت ابدی» به شمار می آیند.

جایگاه ایثار در قرآن

قرآن کریم با بیان شواهد و نمونه‌هایی، روحیه «ازخودگذشتگی »و انسان های باگذشت را ستایش کرده است و در آیه ۸ سوره انسان، به تمجید از ایثار عاطفی و مالی خاندان پیامبر(ص) ـ حضرت علی(ع) و فاطمه زهرا(س) ـ می پردازد:

وَ یُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْکِینًا وَ یَتِیمًا وَ أسِیرًا

و غذای[خود] را با این که به آن علاقه [و نیاز] دارند، به «مسکین» و «یتیم» و «اسیر» می‌دهند.

حضرت علی(ع) و ایثار جان

همچنین قرآن کریم درباره ایثار جان از سوی حضرت علی(ع) می‌فرماید:

وَ مِنَ النَّاسِ، مَن یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللّهِ ، وَ اللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ

بعضی از مردم، کسی است که جان خود را به خاطر خشنودی خدا می‌فروشد[و با پروردگارش معامله می کند]، و خداوند نسبت به بندگان، مهربان است./بقره/۲۰۷».

در این آیه شریفه، منظور از بعضی مردم ، حضرت علی بن ابیطالب است که در «لیلهُ المَبِیت» ، به جای پیامبر(ص) خوابید تا آن حضرت بتواند به مدینه هجرت نماید.

تمجید از انصار مدینه

در جایی دیگر از ساکنان اصلی شهر مدینه [= انصار] که در حال فقر و ناداری، از برادران مهاجر خود، که از منطقه مکه به شهرشان هجرت کرده بودند، با تقسیم اموال و خانه‌های خویش، پذیرایی کردند و مهمانان تازه وارد را بر خود مقدّم داشتند، در آیه ۹ سوره حشر، اینگونه تعریف می‌کند:

وَ الَّذِینَ تَبَوَّؤُوا الدَّارَ وَ الْإِیمَانَ مِن قَبْلِهِمْ

و [نیز] کسانى که قبل از [مهاجران] در [مدینه] جاى گرفته و ایمان آورده‏اند

یُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَیْهِمْ

هر کس را که به سوى آنان کوچ کرده، دوست دارند

وَ لَا یَجِدُونَ فِی صُدُورِهِمْ حَاجَهً ، مِمَّا اُوتُوا

و در دل هایشان حسادتی نیست، نسبت به آنچه که به ایشان[= مهاجرین] داده شده است

وَ یُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَ لَوْ کَانَ بِهِمْ خَصَاصَهٌ

و انصار مدینه، [مهاجرین را] بر خودشان مقدم می دارند، هر چند که خودشان احتیاجى [مبرم] داشته باشند

وَ مَن یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ ، فَأُوْلَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

و هر کس از خِسَّتِ نفسِ خود مصون ماند، در گروه رستگاران قرار می گیرد.

رفتار انصار مدینه با مهاجرین

شهر مدینه در قبل از اسلام، یثرب نام داشت و پس از حضور پیامبر در این شهر، نام آن به «مدینهُ الرسول» تغییر یافت و ساکنان اصلی مدینه، «انصار» نامیده شدند. تاریخ حمایت یثربیان از پیامبر، به یک‌ سال پیش از هجرت در «پیمان عقبه دوم» باز مى‌گردد. آنان در این پیمان، تعهد کردند همچون زنان و فرزندان خود، از پیامبر دفاع کنند.

حمایت مالى و معیشتى انصار از مهاجران، تا سال چهارم هجرى ادامه یافت. در آن سال، افراد قبیله «بنى‌نضیر» از مدینه تبعید شدند و اراضى مرغوب و آب هاى آن ها، بنا به حکم قرآن، به مالکیت پیامبر درآمد و آن حضرت از انصار خواست یکى از دو گزینه را انتخاب کنند:

۱ـ روابط مهاجران و انصار همچنان باقى بماند، و بخشى از زمین هاى بنى‌نضیر در میان مهاجران و انصار توزیع شود.

۲ـ بخشى از این زمین ها در میان مهاجران توزیع شود و در مقابل، مهاجران آنچه از انصار دریافت کرده‌اند یا از منافع آن بهره مى‌برند را به آن ها، بازپس دهند.

امّا انصار از پیامبر خواستند که آن اراضى را در میان مهاجران تقسیم کند و مهاجران نیز همچنان در اموال آن ها شریک بمانند.

به گزارش آیه ۹ سوره حشر، در این صحنه، انصار در دل خود، هیچ احساس تمایلى به اموالى که به مهاجران داده شد ندارند، و مهاجران را دوست دارند و آنان را بر خود ترجیح مى‌دهند. کسانى که از آزمندى نفس خویش در امان‌اند، رستگار خواهند بود.

تمجید پیامبر از انصار

پیامبر گرامی اسلام(ص)، رفتار انصار با مهاجران را به محبت والدین به فرزندشان، تشبیه کرده است. شبیه به این تعبیر، در کلام عباس عموى پیامبر از «جنگ حُنین» نیز وجود دارد.

براساس این گزارش، زمانى که همه در حال فرار بودند، چون به خواست پیامبر(صلى الله علیه وآله)انصار فراخوانده شدند، همچون توجه مادر به نداى فرزندى که به خطر افتاده، به کمک ایشان شتافتند.

در مطالب تاریخی دیگرى هم آمده که «مهاجران» با مشاهده رفتار «انصار»، از آن بابت نگران شده بودند که آنان همه «اجر الهى» را به خود اختصاص دهند.

ایثار در روایات

ایثار در روایات، به عنوان ویژگی برتر انسان های شایسته و اولیای الهی، بهترین نوع احسان و بالاترین درجه ی ایمان، شمرده شده است.

حضرت علی(ع) و ایثار

۱ـ قالَ علِیٌّ(ع): اَلإیثارُ ، سَجِیَّهُ الاْبْرارِ وَ شَیمَهُ الأخیارِ

حضرت علی(ع): «ایثار، اخلاق نیکوکاران، و شیوه ی [زندگی] نیکان است/شرح غررالحکم/ج۲/ص۱۶۴».

۲ـ قالَ علِیٌّ(ع): عامِلْ سائِرَ النّاسِ بِالإِنصافِ ، وَ عامِلِ المُؤمِنِینَ بِالإیثارِ

حضرت علی(ع): «با سایر مردم [= غیرمؤمنین] با انصاف رفتار کن، و با افراد[مؤمن] ، با ایثار و از خودگذشتگی، برخورد نما/غررالحکم/ص۳۹۴».

۳ـ قالَ علِیٌّ(ع): بِالإیثارِ على نَفسِکَ تُملَکُ الرِّقابُ

حضرت علی(ع): به وسیله ایثار ، افراد خریداری می شوند. [یعنی با ایثار می توان مردم را به سوی مکتب اسلام جذب کرد]/غررالحکم/ص۳۹۶».

معنای ایثار

مردم در برخورد با یکدیگر، ممکن است یکی از چهار حالت را داشته باشند:

۱ـ ایثار: من نداشته باشم، ولی مردم داشته باشند.

۲ـ غبطه: هم من داشته باشم ، مردم هم داشته باشند.

۳ـ بخل: من داشته باشم، اما مردم نداشته باشند.

۴ـ حسادت: حالا که من ندارم، مردم هم نباید داشته باشند.

بهترین افراد از دیدگاه امام صادق(ع)

الکافی عَن جَمِیلِ بنِ دَرّاج عَنِ الإمامِ الصادقِ علیهِ السّلامُ:

در کتاب کافی ـ به نقل از جمیل بن درّاج ـ آمده که امام صادق علیه السلام فرمود:

خِیارُکُم سُمَحاؤُکُم ، و شِرارُکُم بُخَلاؤُکُم

بهترینِ [ افراد از میان] شما، سخاوتمندان هستند و بدترین شما، بخیلان می باشند.

و مِن خالِصِ الإِیمانِ البِرُّ بِالإِخوانِ وَ السَّعیُ فی حَوائِجِهِم

و [نشانه] خالص بودن ایمان، نیکى کردن به برادران، و کوشش براى رفع نیازهای آنان می باشد.

و إنَّ البارَّ بِالإِخوانِ لَیُحِبُّهُ الرَّحمنُ

و کسی که نسبت به برادران دینی اش نیکوکار است، خداوند نیز او را دوست دارد.

وَ فِی ذلِکَ مَرغَمَهٌ لِلشَّیطانِ ، و تَزَحزُحٌ عَنِ النِّیرانِ ، و دُخولُ الجِنانِ.

و این کار، مایه طرد و خوارى شیطان، دورى از آتش دوزخ، و ورود به بهشت است.

یا جَمیلُ ! ، أخبِر بِهذا غُرَرَ أصحابِکَ.

اى جمیل ! ، این را به آگاهى یاران برجسته ات نیز برسان.

قُلتُ: ـ جُعِلتُ فِداکَ! ـ مَن غُرَرُ أصحابِی؟

گفتم: فدایت شوم! ، بزرگان از یارانم چه افرادی می باشند؟

قالَ: هُمُ البارّونَ بِالإِخوانِ فِی العُسرِ وَ الیُسرِ

فرمود: «آنان کسانی هستند که به برادران دینی شان، نیکى و کمک مى کنند، چه در سختی و چه در آسایش».

ثُمَّ قالَ: یا جَمیلُ ! ، أما إنَّ صاحِبَ الکَثیرِ یَهوَنُ عَلَیهِ ذلِکَ

سپس فرمود: «اى جمیل! ، بدان که این کار، براى افراد توانگر، آسان است

و قَد مَدَحَ اللّه ُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی ذلِکَ صاحِبَ القَلیلِ

امّا خداوند بلندمرتبه در این زمینه ، کسی را که مالِ اندک دارد [و در عین حال، همان را ایثار مى کند]، ستوده است.

فَقالَ فی کِتابِهِ: «وَ یُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَ لَوْ کَانَ بِهِمْ خَصَاصَهٌ وَ مَن یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَـئـکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»

و در کتاب خود[آیه۹ سوره حشر]، فرموده است: «و [دیگران را] بر خویشتن مقدّم مى دارند، هرچند خودشان نیازمند باشند، و آن ها که از خِسّتِ نفس خویش مصون بمانند، آنان، همان رستگاران اند/کافی/ج۴/ص۴١/ح۱۵».

اقسام ایثار

الف) ایثار شایسته و مفید

۱ـ مقدم داشتن دیگران بر خود.

مقدم داشتن دیگران بر خود، هر چند به چیز اندک، در روایات اسلامی امری پسندیده شمرده شده است. کسی که افراد دیگر را به آسانی بر خود مقدم داشته و خویشتن را به خاطر آسایش دیگران به رنج می‌اندازد، یک ایثارگر شایسته است، البته به شرطی که ایثار او، سبب ناراحتی و فشار بر فرزندان خودش نشود و نظام زندگی‌اش را به خطر نیفکند.

متقی کیست؟

امیرمؤمنان(ع) در خطبه متقین می‌فرماید: «متقی، کسی است که نفس او، به واسطه سختگیری‌های خودش از او در رنج است، و مردم از ناحیه او، در آسایش هستند».

۲ـ مقدم داشتن خواست الهی بر هوای نفس.

نظیر کار حضرت یوسف(ع) که با مقدم داشتن خواست خدا، آبروی خود را حفظ کرده و زندان را بر ارتکاب معصیت، ترجیح داد و فرمود:

قَالَ رَبِّ ، السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَیَّ مِمَّا یَدْعُونَنِی إِلَیْهِ

[یوسف] گفت: پروردگارا ! ، زندان براى من دوست‏داشتنى‏تر است از آنچه مرا به سوی آن مى‏خوانند

وَ إِلاَّ تَصْرِفْ عَنِّی کَیْدَهُنَّ / و اگر نیرنگ آنان را از من بازنگردانى

أصْبُ إِلَیْهِنَّ ، وَ أَکُن مِّنَ الْجَاهِلِینَ

به سوى آنان خواهم گرایید، و از [جمله] نادانان خواهم شد./یوسف/آیه ۳۳».

ایثار و رسیدن به مقام عالی

خداوند نیز به واسطه این ایثار، او را برگزید و به مقام عالی [وزارت در کشور مصر] رسانید،‌ چنان که برادرانش گفتند:

قَالُواْ تَاللّهِ لَقَدْ آثَرَکَ اللّهُ عَلَیْنَا ، وَ إِن کُنَّا لَخَاطِئِینَ

[برادران یوسف]گفتند: به خدا سوگند که واقعا خدا تو را بر ما برترى داده است، و ما خطاکار بودیم./یوسف/۹۱».

۳ـ ترجیح حق بر باطل ، اگرچه به ضرر انسان باشد.

از دیدگاه امام صادق(ع)، حقیقت ایمان، آن است که حق را [گرچه به زیان تو است]بر باطل[ گرچه به سود تو است]، ترجیح دهی، که این خود برترین نوع ایثار است.

انسان نادان

در روایت دیگری نیز از امام باقر(ع)، نقل شده که کسی که از ترجیح دادن حق بر باطل خودداری می ورزد، مرتکب نادانی شده است. در نتیجه ایثارگری در مقابل حق و پذیرش آن، کاری عاقلانه محسوب می گردد.

قال الباقرُ(ع): ما بَیْنَ الْحَقِّ وَ الْباطِلِ اِلاّ قِلَّهُ الْعَقْلِ .

امام باقر(ع): میان حق و باطل ، فاصله ای جز «کم‏عقلى» نیست.

قیلَ: وَ کَیْفَ ذلِکَ یَابْنَ رَسُولِ اللّهِ‏ِ؟

عرض شد: چگونه، ای فرزند رسول خدا؟

قالَ(ع): اِنَّ الْعَبْدَ یَعْمَلُ الْعَمَلَ الَّذى هُوَ لِلّهِ رِضاً ، فَیُرِیدُ بِهِ غَیْرَ اللّهِ‏ِ

فرمود: انسان کارى را که موجب رضاى خداست، براى غیر خدا انجام مى‏دهد

فَلَو اَنَّهُ اَخْلَصَ لِلّهِ ، لَجاءَهُ الَّذى یُریدُ فى اَسْرَعَ مِنْ ذلِکَ.

در صورتى که اگر آن را خالص براى رضاى خدا انجام مى‏داد، زودتر به هدف خود مى‏رسید تا براى غیر خدا/محاسن برقی/ج۱/ص۲۵۴/ح۲۸۰».

۴ـ روح سلحشوری و فداکاری و از خودگذشتگی برای اعتلای کلمه حق و آیین توحیدی.

قرآن کریم، «ایثارگران» را که از همه چیز دنیا گذشته، جان بر کف، به میدان نبرد می‌شتابند، مورد ستایش قرار داده و کارشان را یک معامله الهی می‌داند. به تعبیر بهتر می‌توان گفت ایثار شایسته و مفید، ترجیح دادن خواست و رضای خدا بر خواسته خود، برای پیروزی دین اسلام و دفاع از حق، حتی در صورت وجود خطر و ضرر می‌باشد.

ب) ایثار ناشایست و بیهوده

ایثار ناشایست و بیهوده نیز به شاخه هایی زیر تقسیم می گردد:

۱ـ فداکاری در جبهه باطل

فداکاری و گذشتن از جان و مال و… در جبهه باطل و بازی کردن در زمین دشمن، کاری پوچ و بیهوده می‌باشد. افراد گمراه، ممکن است در راه تقویت باطل، ثروت خویش را صرف کنند، و حتی از جان هم مایه بگذارند، ولی چنین ایثاری غیرعاقلانه و نادرست بوده و مایه حسرت و پشیمانی می‌گردد.

در این رابطه، می توان از سرنوشت دردناک کسانی که در کربلا به طرفداری از بنی امیه حاضر شده و حضرت اباعبدالله(ع) را به شهادت رساندند، درس گرفت و آن را چراغ راه زندگی آینده، قرار داد.

سرنوشت شوم کافران

قرآن کریم در آیه ۳۶ سوره انفال، از سرنوشت شوم کافران، چنین یاد می‌کند:

إِنَّ الَّذِینَ کَفُرُوا یُنفِقُونَ أموالَهُم ، لِیَصُدُّوا عَن سَبِیلِ اللهِ

آن ها که کافر شدند، اموال شان را برای بازداشتن [مردم] از راه خدا خرج می‌کنند

فَسَیُنفِقُونَها، ثُمَّ تَکُونُ علَیهِم حَسرَهً ، ثُمَّ یُغلَـبُونَ

آنان این اموال را [که برای آوردنش زحمت کشیده‌اند، در این راه] مصرف می‌کنند، اما مایه حسرت و اندوهشان خواهد شد، و سپس شکست خواهند خورد

وَ الَّذِینَ کَفَرُوا إلی جَهَنَّمَ یُحشَرُونَ.

و [در جهان دیگر] کافران همگی به سوی دوزخ گردآوری خواهند شد.

۲ـ ترجیح خواسته‌های دنیوی بر آخرت

قرآن کریم در آیات ۳۷ ، ۳۸ و ۳۹ سوره نازعات، چنین کاری را نکوهش می‌فرماید:

فَأَمَّا مَن طَغَى/ وَآثَرَ الْحَیَاهَ الدُّنْیَا/ فَإِنَّ الْجَحِیمَ هِیَ الْمَأْوَی

«اما آن کسی که طغیان کرده ، و زندگی دنیا را [ بر آخرت] مقدم داشته ، مسلماً دوزخ جایگاه اوست» .

۳ـ ایثار بی مورد و بدون دلیل

ایثار بی¬مورد، نوعی فداکاری است که موجب در زحمت قرار دادن خانواده، ایجاد ناراحتی و فشار بر فرزندان، و به خطر افتادن نظام خانوادگی فرد، می شود. دین مقدس اسلام، چنین روشی را نمی پسندد و تایید نمی کند.

قرآن کریم در آیه ۲۹ سوره اسراء می‌فرماید:

وَ لا تَجعَل یَدَکَ إلی عُنُـقِکَ

هرگز دستت را بر گردنت زنجیر مکن [= و از انفاق و بخشش، خودداری منما ] وَ لا تَبسُطها کُلَّ البَسطِ و بیش از حدّ [نیز] دست خود را مگشای[و در انفاق زیاده روی نکن]فَتَقـعُدَ مَلُوماً مَحسُوراً تا مورد سرزنش قرار گیری و از کار، فرو مانی.

فواید و ثمرات ایثار

۱ـ ایثار، موجب کسب رضایت پروردگار می گردد.

۲ـ ایثار، سبب رسیدن به پاداش های اُخروی می باشد.

۳ـ ایثار، نوعی تلاش برای درک مشکلات محرومین و نیازمندان است.

امام علی(ع) در دوره خلافت، بیش از هر وقت دیگر، با زُهد و سادگی زندگی می‌کرد و می‌فرمود: «خداوند بر پیشوایان دادگر، واجب کرده است که زندگی خود را با طبقه ضعیف و کم درآمد، تطبیق دهند تا رنج فقر، مستمندان را ناراحت نکند.«

۴ ـ ایثار، موجب رسیدن فرد ایثارگر، به عزت و سربلندی شخصی و اجتماعی است.

۵ ـ ایثار، موجب ایجاد روح گذشت و فداکاری در جامعه می شود.

۶ ـ ایثار، موجب خوشنامی افراد ایثارگر می شود.

۷ ـ ایثار، موجب فقرزدایی از جامعه می شود.

۸ ـ ایثار، موجب افزایش برکت در روزی و ثروت افراد ایثاگر می گردد.

قرآن کریم در آیه ۲۶۱ سوره بقره می فرماید:

مَثَلُ الَّذِینَ یُنفِقُونَ اَموالَهُم فِی سَبِیلِ اللهِ ، کَمَثَلِ حَبَّهٍ اَنبَتَتْ سَبعَ سَنابِلَ

«مَثَلِ آن هایی که اموالشان را در راه خدا انفاق می کنند، به مانند دانه‌ای است که از آن هفت خوشه بروید»

فِی کُلِّ سُنبُلَهٍ مُائَهُ حَبَّهٍ

«در هر خوشه، صد دانه باشد [که از یک دانه، هفتصد دانه به وجود می‌آید»

]واللهُ یُضاعِفُ لِمَن یَشاءُ ، واللهُ واسِعٌ عَلِیمٌ.

«و خدا از این مقدار نیز به هر که بخواهد، بیفزاید. زیرا خداوند دارای رحمت بی پایان است، و به همه چیز، احاطه کامل دارد».

موانع روحیه ایثار

۱ـ بُخل

در قرآن کریم، آیات فراوانی وجود دارد که معنای بُخل و ویژگی های افراد بخیل را بیان می‌کند و کیفرهایی که برای افراد بخیل تعیین شده را برمی‌شمارد. یکی از آن ها آیه ۵۳ سوره نساء است:

أمْ لَهُمْ نَصِیبٌ مِّنَ الْمُلْکِ ، فَإِذًا لاَّ یُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِیرًا

«آیا آنان که از احسان به مردم به اندازه ی یک هسته خرما، بخل می‌ورزند ، بهره‌ای از امکانات مالی و قدرت اجتماعی خواهند یافت؟[ یعنی: افراد بخیل، به قدرت مالی و اجتماعی و مردمی، دست نمی یابند».

چرا بخالت ؟

پیامبر اکرم(ص) تاکید فرموده است که بهشت بر افراد بخیل حرام است. به دلیل آن که اگر خداوند به ایثارگران و بخشندگان، وعده ی جبران مال داده، پس دیگر جایی برای بُخل ورزیدن باقی نمی ماند.

۲ـ حرص

حرص، عاملی است که آدمی را به سوی دنیادوستی روزافزون سوق می دهد و او را از کسب کمالات انسانی و کسب رضایت الهی بازمی دارد. از نظر اسلام، علاقمندی افراطی به دنیایی که باعث فراموشی آخرت، تن پروری، عدم اجرای دستورات الهی، و سرگرمی به لذات و شهوات و… باشد، امری ناپسند است.

امام باقر(ع) فرمود: «شخص حریص بر دنیا، مانند کرم ابریشم است، که هر چه بیشتر ابریشم بر خود می‌پیچد، راه بیرون رفتن وی از پیله، دورتر و بسته‌تر می‌گردد تا این که از غم و اندوه بمیرد».

۳ـ ریا

ریا ، یعنی:

۱ـ خود را نیکوکار جلوه دادن .

۲ـ برخلاف حقیقت، تظاهر به نیکوکاری و پاکدامنی کردن .

۳ـ انجام عمل نیک، برای جلب نظر مردم، نه به جهت رضای خدا.

ریا و شرک

در روایات، ریاکاری، یک نوع شِرک شمرده شده است. حضرت امام صادق(ع) فرمود: «هرگونه عمل ریایی، شرک است و هر کس برای مردم کار کند، پاداش او بر عهده ی مردم است، و هر که برای خدا کار کند، ‌ثوابش بر عهده ی خداوند است».

۴ـ مِنّت گذاری

یکی دیگر از آفات ایثار،‌ منت گذاری است. اگر شخص مسلمانی در راه خدا و برای رضای او، به شخص نیازمندی کمک کند، قطعاً کمک او مورد قبول خداوند واقع می‌گردد.‌ ولی اگر آن را با منت گذاشتن بر او و یا راه دیگری که موجب آزار روحی او می‌شود، همراه نماید، کمک او، نابود ‌شده و بی ارزش می‌گردد.

۵ ـ اسراف

کسی که اهل اسراف و تبذیر[= ریخت و پاش] باشد، مورد توبیخ آیه ۲۷ سوره إسراء، واقع شده و به عنوان «برادر شیطان» معرفی گردیده است:

إِنَّ المُبَذِّرِینَ کانُوا إِخوانَ الشَّیاطِینَ وَ کانَ الشَّیطانُ لِـرَبِّهِ کَفُوراَ

«همانا تبذیرکنندگان برادران شیاطین هستند، و شیطان نسبت به نعمت های پروردگارش، کفران و ناسپاسی نمود».

برترین‌ ایثارها

۱ـ ایثار در شدت فقر

کسی که ایثار و گذشت می‌کند و خویشتن را به رنج و زحمت می‌افکند تا دیگران در آسایش باشند، با این که خودش نیاز به آن دارد و در سختی به سر می برد، بالاترین رتبه ایثار را دارا می باشد.

الکافِی عَن علِیِّ بنِ سُوَیدٍ عنِ الإمامِ الکاظمِ علَیهِ السّلامُ ، قالَ : قُلتُ لَهُ : أوصِـنِی.

کتاب کافى ـ به نقل از على بن سوید، روایت کرده که او گفت: به امام کاظم(ع) عرض کردم: به من توصیه و سفارشى بفرما.

فَقالَ(ع): آمُرُکَ بِتَقوَى اللّهِ . ثُمَّ سَکَتَ.

فرمود: «تو را به تقواى الهى سفارش مى کنم». آنگاه سکوت کرد.

فَشَکَوتُ إلَیهِ قِلَّهَ ذاتِ یَدی

[در این هنگام] من از تنگ دستى خود، نزد او شکایت کردم

و قُلتُ : وَ اللّه ِ، لَقَد عَرَیتُ ، حَتّى بَلَغَ مِن عُریَتِی، أنَّ أبا فُلانٍ ، نَزَعَ ثَوبَینِ کانا عَلَیهِ و کَسانَیهِما !

و گفتم: «به خدا سوگند، برهنه ام و برهنگى ام به جایى رسیده که فلانى، دو جامه خویش را از تَنَش درآورد و به من پوشاند»!.

فَقالَ(ع) : صُم و تَصَدَّق./ فرمود: «روزه بگیر، و صدقه بده» .

قُلتُ : أتَصَدَّقُ مِمّا وَصَلَنی بِهِ إخوانِی ، وَ إن کانَ قَلیلاً ؟

گفتم: «آیا صدقه بدهم از آنچه برادرانم به من عطا مى کنند، هرچند که اندک است»؟

قالَ(ع) : تَصَدَّق بِما رَزَقَکَ اللّه ُ ، و لَو آثَرتَ عَلى نَفسِکَ.

فرمود: «آنچه را که خداوند، روزى تو مى کند، صدقه بده، هرچند [ که از همان روزی اندک] ایثار کنى [به نفع تو خواهد بود]» . کافی/ج۴/ص١٨/ح٢ .

۲ـ ایثار از سوی مسئولین و رهبران

رهبران جامعه مسؤولیت سنگین‌تری دارند. چون به خوبی وضع جامعه را درک می‌کنند که چگونه نیازمندان در فقر شدید زندگی می‌کنند و آن ها وظیفه‌ای که بر دوش دارند از افراد عادی جامعه سخت‌تر و سنگین‌تر است.

۳ـ ایثار قبل از درخواست شخص محتاج

این را باید به صورت یک اصل پذیرفت که در هر جامعه‌ای برخی افراد ثروتمند وجود دارند که اموال خود را به افراد نیازمند می‌بخشند و یا این که به خاطر رفاه و آسایش دیگران خودشان را به رنج و زحمت می‌افکنند و اموال و دارائی‌های خود را در راه خدا ایثار می‌کنند. البته این کار، اگر قبل از آن که شخص محتاج درخواست کند و ذلّت سؤال در چهره او ظاهر گردد، انجام شود، قطعاً از ارزش والاتری برخوردار خواهد بود.

ایثار و پیامدها

مطالب مرتبط

مسابقه مقاله نویسی بمناسبت فرارسیدن میلاد مبارک حضرت مهدی (عج)

گروه فرهنگی پایگاه مقاومت و انجمن اسلامی شهدای پارس خزر بمناسبت فرارسیدن میلاد مبارک حضرت مهدی(عج) طبق روال سالهای گذشته اقدام به برگزاری مسابقه مقاله نویسی نمودند.در پی ارسال تعداد ...

ادامه مطلب

برگزاری نماز جماعت در ماه مبارک رمضان ۱۳۹۲

سمه تعالی برگزاری نماز جماعت در ماه مبارک رمضان ۱۳۹۲ نماز جماعت با محوریت سخنرانی استاد حوزه ، رئیس هیئت مدیره مطبوعات استان گیلان و عضو شورای فرهنگی استان حجت ...

ادامه مطلب

بیست و دوم بهمن یادگار گرانبهای امام خمینی(ره)

اکنون، در حالی شاهد فرا رسیدن سی و پنجمین یوم الله بیست و دوم بهمن هستیم که مستکبران جهان هرگز باور نمی کردند انقلابی کاملا مردمی با رویکردی اسلامی و ...

ادامه مطلب

در محضر حاج آقای اسحاقی امام جماعت شرکت پارس خزر

در حسینیه شرکت صنعتی پارس خزر در روزهای زوج هفته ، نماز ظهر و عصر توسط امام جماعت محترم شرکت حجت الاسلام والمسلمین حاج سید عبدالباقی اسحاقی اقامه می گردد ...

ادامه مطلب

میرزا کوچک جنگلی و بخش پنهان شخصیت روحانی وی

نخستین پایگاه عملیاتی نهضت جنگل، در منطقه ی تولم، که در سه فرسخی شمال غربی شهر رشت قرار داشت، پایه گذاری گردید و در ماه شوال ۱۳۳۳ هجری قمری، عملیات ...

ادامه مطلب

مقاله دهه فجر ۱۲بهمن بازگشت امام خمینی (ره) به ایران

انسان های بپا خاسته و از جان گذشته با عزمی پولادین می روند تا سرنوشت مملکت خود را به دست بگیرند و همگی خواستار انحلال حکومت پهلوی و تشکیل ...

ادامه مطلب

شورای شهر و جایگاه مهم آن

انتخابات در کشور ما، بخشی از کارکرد اصلی و وظیفه ی حکومت به حساب می آید. زیرا کلیه مسئولین نظام به طور مستقیم یا غیرمستقیم توسط مردم برگزیده می شوند ...

ادامه مطلب

اعتدالگرایی ، آرامش اجتماعی و پیشرفت

حجت الإسلام حسن روحانی با شعار اعتدالگرایی به صحنه انتخابات یازدهمین دوره ریاست جمهوری وارد شد و بر اثر اقبال مردم و عدم وحدت اصولگرایان و کثرت کاندیداهای آنان، به ...

ادامه مطلب

شهید سید محمد سعید جعفری از شهدای دفاع مقدس بعنوان شهید شاخص سال ۹۶

شهید سید محمد سعیدشهید سید محمد سعید جعفری کرمانشاهی فرزند سید محمد کاظم فرزند سید هاشم فرزند سید موسی کرمانشاهی می باشند که از سلسله قدیمی و اصیل سادات کرمانشاه ...

ادامه مطلب