مرتضی مطهری (۱۳ بهمن، ۱۲۹۸فریمان – ۱۱ اردیبهشت، ۱۳۵۸تهران) مفسرقرآن، فیلسوف، متکلم، عضو هیئت موتلفه اسلامی و از نظریه‌پردازاننظام جمهوری اسلامی ایران بود. وی قبل از انقلاب ۵۷ عضو انجمن سلطنتی فلسفه و استاد دانشگاه تهران بود. بعد از انقلاب به ریاست شورای انقلاب منصوب شد. سید روح‌الله خمینی علاقه زیادی به وی داشت، تا بدانجا که بعد از مرگش گفت: «مطهری پاره تن اسلام بود.» در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی از وی با عنوان «معلم شهید» یاد می‌گردد.

دوران کودکی و نوجوانی

مطهری در ۱۳ بهمن۱۲۹۸ در فریمان از توابع شهر مشهد در یک خانواده روحانی با اصالت هراتی متولد شد. در کودکی برای فراگیری دروس ابتدایی به مکتبخانه رفت. در سن دوازده سالگی به حوزه علمیه مشهد رفت و به تحصیل مقدمات علوم اسلامی همت گماشت. در سال ۱۳۱۶ برای تکمیل تحصیلات خود عازم حوزه علمیه قم شد. این در حالی بود که اندکی پیش از آن عبدالکریم حائری یزدی، موسس حوزه، مرد و ریاست حوزه را سه تن از مدرسان بزرگ آن سید محمد حجت، سید صدرالدین صدر و سید محمد تقی خوانساری به عهده گرفته بودند.

دوران جوانی

در دوره اقامت پانزده ساله خود در قم از بروجردی (در فقه و اصول) و خمینی (به مدت ۱۲ سال در فلسفهملاصدرا و عرفان و اخلاق و اصول) و علامه سید محمد حسین طباطبائی (در فلسفه: الهیات شفایبوعلی و دروس دیگر) بهره گرفت. قبل از نقل مکان بروجردی به قم، مطهری گاهی به بروجرد می‌رفت و از محضر وی استفاده می‌کرد. وی مدتی نیز پای درس و بحث حاج میرزا علی آقا شیرازی در اخلاق و عرفان نشست. سید محمد حجت (در اصول) و سید محمد محقق داماد (در فقه) از اساتید دیگر مرتضی مطهری بودند. وی در مدت اقامت خود در قم علاوه بر تحصیل علم، در امور اجتماعی و سیاسی نیز مشارکت داشت و از جمله با فدائیان اسلام در ارتباط بوده‌است.

مهاجرت به تهران

مطهری در سال ۱۳۳۱ از قم به تهران مهاجرت کرد، و در این شهر به تدریس در مدرسه مروی و تألیف و سخنرانی‌های تحقیقی پرداخت. در سال ۱۳۳۴ اولین جلسه تفسیر انجمن اسلامی دانشجویان توسط مطهری تشکیل گردید، و در همان سال تدریس خود را در دانشکده الهیات و معارف اسلامیدانشگاه تهران را آغاز کرد. در سالهای ۱۳۳۷ و ۱۳۳۸ و پس از تشکیل انجمن اسلامی پزشکان، مطهری به یکی از سخنرانان اصلی این انجمن تبدیل گشت. وی در طول سالهای ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۰ سخنران منحصر به فرد این انجمن بود.

فعالیت‌های سیاسی

 مرتضی مطهری در فعالیت‌های سیاسی خمینی در کنار بود، به‌طوری که می‌توان سازماندهی قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ در تهران و هماهنگی آن با روح‌الله خمینی را مرهون تلاش‌های او و یارانش دانست. وی در ساعت ۱ بعد از نیمه شب روز چهارشنبه ۱۵ خرداد۱۳۴۲ به دنبال یک سخنرانی مهیج علیه شخص شاه به وسیله پلیس دستگیر، و پس از انتقال به زندان موقت شهربانی به همراه تعدادی از روحانیون تهران زندانی شد. پس از ۴۳ روز به دنبال مهاجرت علمای شهرستانها به تهران و فشار مردم، به همراه سایر روحانیون از زندان آزاد شد.

پس از تشکیل هیئت‌های مؤتلفه اسلامی، مطهری از سوی خمینی به همراه چند تن دیگر از شخصیت‌های روحانی عهده دار رهبری این هیئت‌ها گشت. پس از ترور حسنعلی منصور نخست وزیر وقت توسط محمد بخارایی، کادر رهبری هیئت‌های موتلفه شناسایی و دستگیر شد. ولی از آنجایی که قاضی پروندهٔ این گروه مدتی در قم نزد مطهری تحصیل کرده بود، به ایشان پیغام می‌فرستد که «حق استادی را به جا آوردم» و بدین ترتیب مطهری از مهلکه جان سالم بدر برد.

فعالیت‌های علمی-فرهنگی

پس از حادثه ترور حسنعلی منصور، وی به تألیف کتاب در موضوعات مورد نیاز جامعه و ایراد سخنرانی در دانشگاه‌ها، انجمن اسلامی، نهضت اسلامی پزشکان، مسجد هدایت و مسجد جامع نارمک ادامه داد. به طور کلی او به یک نهضت اسلامی معتقد بود و برای اسلامی کردن محتوای نهضت تلاشهای ایدئولوژیک بسیاری نمود. از جمله مهمترین این اقدامات می‌توان به کمک به تأسیس حسینیه ارشاد در سال ۱۳۴۶ اشاره کرد. پس از مدتی به علت اختلاف نظر با برخی از اعضای هیئت مدیره، در سال ۱۳۴۹ از عضویت هیئت مدیره آن موسسه استعفا داد و آن را ترک گفت.

تبلیغ برای آوارگان فلسطینی

 در سال ۱۳۴۸ به خاطر صدور اعلامیه‌ای با امضای وی و علامه طباطبایی و سید ابوالفضل موسوی زنجانی مبنی بر جمع اعانه برای کمک به آوارگان فلسطینی و اعلام آن طی یک سخنرانی ضداسرائیلی در حسینیه ارشاد دستگیر شد و مدت کوتاهی در زندان تک سلولی به سربرد. از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۱ برنامه‌های تبلیغی مسجدالجواد را زیر نظر داشت و غالباً خود سخنران اصلی بود تا اینکه آن مسجد و به دنبال آن حسینیه ارشاد تعطیل گردید و بار دیگر مطهری دستگیر و مدتی در بازداشت قرار گرفت. پس از آن مطهری سخنرانی‌های خود را در مسجد جاوید و مسجد ارک و غیره ایراد می‌کرد. بعد از مدتی مسجد جاوید نیز تعطیل گردید. در حدود سال ۱۳۵۳ ممنوع‌المنبر گردید و این ممنوعیت تا پیروزی انقلاب اسلامی ادامه داشت.

مبارزه با التقاط

 مهم‌ترین خدمت مرتضی مطهری به بنیاد گرایی اسلامی در طول زندگی‌اش ارائه ایدئولوژی اسلامی از طریق تدریس و سخنرانی و تألیف کتاب متعدد است. حساسیت این گونه فعالیت فرهنگی خصوصاً در سالهای ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۷ به خاطر افزایش تبلیغات گروه‌های چپ و پدید آمدن گروه‌های مسلمان چپ و ظهور پدیده التقاط به اوج خود رسید. گذشته از خمینی، مطهری نیز دیگران را از همکاری با سازمان «مجاهدین خلق ایران» باز می‌داشت. در این سال‌ها مطهری به توصیه روح‌الله خمینی هفته‌ای دو روز برای تدریس به قم می‌رفت و هم‌زمان در تهران نیز به تدریس در منزل ادامه می‌داد. در سال ۱۳۵۵ به دنبال اختلاف با یکی از اساتید دانشکده الهیات زودتر از موعد مقرر بازنشسته شد. همچنین در طول این سال‌ها، مطهری با همکاری تنی چند از شخصیت‌های روحانی، «جامعه روحانیت مبارز تهران» را بنیان گذارد بدان امید که روحانیت شهرستان‌ها نیز به تدریج چنین سازمانی پیدا کند.

ارتباط با خمینی و انقلاب

گرچه ارتباط مرتضی مطهری با خمینی پس از تبعید اواز ایران به وسیله نامه و غیره استمرار داشته‌است ولی در سال ۱۳۵۵ موفق گردید مسافرتی به نجف نموده و ضمن دیدار با خمینی درباره مسائل مهم نهضت و حوزه‌های علمیه با وی مشورت نماید. پس از مرگ مصطفی خمینی و آغاز دوره جدید نهضت اسلامی، مطهری به طور تمام‌وقت درخدمت نهضت قرار گرفت. در دوران اقامت روح‌الله خمینی در پاریس، سفری به آن شهر نمود. در همین سفر خمینی وی را مسؤول تشکیل شورای انقلاب کرد. هنگام بازگشت روح‌الله خمینی به ایران، مطهری مسؤولیت کمیته استقبال از امام را شخصاً به عهده گرفت.

ترور

مرتضی مطهری بعد از ظهر روز سه شنبه ۱۱ اردیبهشت۱۳۵۸ به همراه گروهی از رجال سیاسی انقلابی در جلسه‌ای در منزل دکتر یدالله سحابی شرکت کرد. پس از پایان جلسه، در تاریکی شب و هنگام خروج وی از محل جلسه، هدف گلوله یکی از افراد گروه فرقان قرار گرفت، و پس از انتقال به بیمارستان طرفه درگذشت.

یادبود

 در دهه ۱۳۶۰، شهرداری منطقه ۱۱ تهران بنای یادبود کوچکی در نزدیکی محل ترور مرتضی مطهری در خیابان پارک امین‌الدوله در محله دروازه شمیران شهر تهران برپا کرد. روز ۱۲ اردیبهشت به یاد او روز معلم نامگذاری شده‌است.

برخی دیدگاه‌های او

فطری بودن اسلام مطهری معتقد بود که باید اسلام را آن‌طور که هست به مردم معرفی کنیم، نه چیزی به آن بیفزاییم و نه بکاهیم، به تعبیر دیگر اسلام را بدون آرایش و پیرایش عرضه کنیم، آن‌گاه «فطرت حقیقت‌جوی» انسان‌ها به‌سوی آن جذب خواهد شد.

ولایت فقیه

چنان که می‌دانیم وابستگی دین به سیاست به مفهومی که پیش‌تر در بالا طرحشد یعنی‏ مقام قدسی داشتن حکام، اختصاص به جهانتسنن دارد. درشیعههیچگاه چنین‏ مفهومی وجودنداشته‌است. تفسیر شیعه از «اولوالامر» هرگز به‌صورت‏ بالا نبوده‌است.
تصور مردم از ولایت فقیه این نبوده و نیست که فقها حکومت کنند وادارهمملکت را بدست گیرند، این مفهوم اختصاص به جهان تسنن دارد. در شیعه هیچ‌گاه چنینمفهومی وجود نداشته‌است.

رسوم ملی ایرانی
مرتضی مطهری معتقد بود که بزرگداشت آییندچهارشنبه سوری از آن «احمق‌ها» و آیین نوروز «ضد اسلام» است و در مطبوعات و سخنرانی‌ها به این مطلب اشاره کرده‌است.

شعر بنی‌آدم

 به نظر مطهری: «سعدی اشتباه کرده که گفته بنی‌آدم اعضای یکدیگرند. دروغ است که بنی‌آدم اعضای یکدیگرند. آمریکایی‌ها و ویتنامی‌ها هر دو بنی‌آدم‌اند، ولی دروغ است که اعضای یک پیکرند. پیغمبر فرمود مومنان اعضای یک پیکرند. مَثَل اهل ایمان دوستی و مهربانی متقابل است. وقتی یک عضو درد می‌کشد سایر اعضا هم ناراحتند و با این عضو همدردی می‌کنند.»

 خانواده

علی عباسپور تهرانی فرد و علی لاریجانی داماد او هستند.

استاد شهیدمرتضی مطهری از خود تألیفات بسیاری به یادگار گذاشته‌است که عبارت است از:
ـ آیینه جام
ـ اخلاق جنسی در اسلام و جهان غرب
ـ آزادی معنوی
ـ اسلام و مقتضیات زمان‌(۲ جلد)
ـ آشنایی با علوم اسلامی‌(۳ جلد)
ـ آشنایی با قرآن‌(‌۱۱ جلد)
ـ شرح اصول فلسفه و روش رئالیسم علامه طباطبایی‌(۵ جلد)
ـ امامت و رهبری
ـ امدادهای غیبی در زندگی بشر
ـ انسان در قرآن
ـ انسان کامل
ـ انسان و ایمان
ـ انسان و سرنوشت
ـ بیست گفتار
ـ پاسخ‌های استاد به نقدهای کتاب مسأله حجاب
ـ پیامبر امی
ـ پیرامون انقلاب اسلامی
ـ پیرامون جمهوری اسلامی
ـ تعلیم و تربیت در اسلام
ـ تکامل اجتماعی انسان
ـ توحید
ـ جاذبه و دافعه علی
ـ جامعه و تاریخ
ـ جهاد
ـ جهان‌بینی توحیدی
ـ حرکت و زمان در فلسفه اسلامی‌(۲ جلد)
ـ حق و باطل
ـ حکمت‌ها و اندرزها
ـ حماسه حسینی‌(۳ جلد)
ـ خاتمیت
ـ ختم نبوت
ـ خدمات متقابل اسلام و ایران
ـ داستان راستان‌(۲ جلد)
ـ درس‌های الهیات شفا‌(۲ جلد)
ـ ده گفتار
ـ زندگی جاوید یا حیات اخروی
ـ‌ سیری در سیره ائمه اطهار
ـ سیری در سیره نبوی
ـ‌ سیری در نهج‌البلاغه
ـ شرح مبسوط منظومه‌(۴ جلد)
ـ شرح منظومه‌(۲ جلد)
ـ شش مقاله‌(الغدیر و وحدت اسلامی)
ـ شش مقاله‌(جهان‌بینی الهی و جهان‌بینی مادی)
ـ عدل الهی
ـ عرفان حافظ‌(تماشاگه راز)
ـ علل گرایش به مادیگری(به ضمیمه ماتریالیسم در ایران)
ـ فطرت
ـ فلسفه اخلاق
ـ فلسفه تاریخ‌(۲ جلد)
ـ قیام و انقلاب مهدی‌
ـ لمعاتی از شیخ شهید
ـ مسأله حجاب
ـ مساله ربا‌(به ضمیمه بانک و بیمه)
ـ مسأله شناخت
ـ معاد
ـ مقالات فلسفی‌(۳ جلد)
ـ نبوت
ـ نظام حقوق زن در اسلام
ـ نظری به نظام اقتصادی اسلام
ـ نقدی بر مارکسیسم
ـ نهضت‌های اسلام صد ساله اخیر
ـ وحی و نبوت
ـ ولا‌ها و ولایت‌ها

برخی از کتاب‌های مرتبط با استاد مرتضی مطهرینیز عبارتند از:

استاد شهید‌‌مرتضی مطهری به روایت اسناد
کتاب «استاد شهید‌‌مرتضی مطهری به روایت اسناد» توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی در فروردین ۱۳۷۸ منتشر شده‌است.

استاد مرتضی مطهری نه تنها در جنبه‌های فکری و فرهنگی بلکه در بعد مبارزاتی و سیاسی هم چهره‌ای برجسته و تأثیرگذار بود و همواره مورد توجه و تحت نظر دستگاه اطلاعاتی و امنیتی رژیم شاه قرار داشت و چندین‌بار هم دستگیر و زندانی شد.

کتاب حاضر مجموعه اسناد آن متفکر شهید است، که در روشنگری انقلابی نسل جوان و هدایت جامعه آن روز نقش تعیین کننده و تأثیرگذار داشتند و حاکی از مقاومت و پایمردی وی در مراحل مختلف مبارزه است.

کتاب «استاد شهید‌‌مرتضی مطهری به روایت اسناد »، در ۳۸۴ صفحه، قطع وزیری، شمارگان ۳۰۰۰ نسخه و با قیمت ۱۰۰۰۰ ریال منتشر شده‌است.

سیری در اندیشه های استاد مطهری
کتاب «سیری در اندیشه های استاد مطهری»، تألیف سید‌جمال سجادی، در دیماه ۱۳۸۱ از سوی مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده‌است.

علامه شهید‌مرتضی مطهری یکی از اندیشمندان انقلاب اسلامی ایران بود که وظیفه ترویج اندیشه‌های ناب دینی در میان انقلابیون و زمینه‌سازی برای پیروزی انقلاب اسلامی را بر عهده داشت.

نوشتار حاضر تلاشی برای آشنایی نسل جوان با اندیشه‌ها و آثار علامه شهید‌مرتضی مطهری است و نسل کنجکاو و حقیقت‌جو را به درک بنیادین انقلاب اسلامی هدایت می‌کند.

کتاب «سیری در اندیشه های استاد مطهری‌» در ۸۰ صفحه، قطع پالتویی، شمارگان ۱۵۰۰ نسخه و با قیمت ۴۰۰۰ ریال منتشر شده‌است.

رفتار سیاسی شهید مطهری و انقلاب اسلامی
کتاب «رفتار سیاسی شهید مطهری و انقلاب اسلامی» تألیف سیداحسان جوانمرد در زمستان ۱۳۸۵ منتشر شده‌است.

استاد مطهری از چهره‌های آشنا و مشهور انقلاب است‌. آن‌چه در برخورد با نام استاد عمدتا به اذهات متبادر می‌شود این است که وی از ایدئولوگ‌های برجسته نظام و انقلاب بوده و فعالیت‌هایش جنبه فکری ـ فرهنگی داشته‌است‌.

اما با توجه به حضور فعال ایشان در متن انقلاب و روابط نزدیکش با رهبری نهضت و انقلاب در طول سالیان دراز‌، جایگاه سیاسی ایشان هم همانند جایگاه فرهنگی‌اش برجسته می‌کند‌.

بنابراین ضرورت پرداختن به فعالیت‌های سیاسی این انقلابی شهیر، بسیار احساس می‌شود‌.

این کتاب می‌کوشد تا این جنبه مغفول از زندگانی و فعالیت‌های استاد شهید را بررسی کند‌.

کتاب «رفتار سیاسی شهید مطهری و انقلاب اسلامی‌» در شمارگان ۱۵۰۰ نسخه و قیمت ۲۰۰۰۰ ریال منتشر شده‌است.

ضارب شهید مطهری

محمدعلی بصیری فردی است که در شامگاه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۵۸ از فاصله حدود دو متری با اسلحه رولور به استاد مرتضی مطهری شلیک کرد و این «حاصل عمر» امام خمینی را به شهادت رساند. بصیری عضو گروه فرقان بود؛ گروهی که حدود یک هفته پس از ترور شهید محمدولی قرنی، دومین عملیات ترور خود را به پایان برد.

بصیری در شرکت زیراکس کار می‌کرد و کاغذهای اعلامیه فرقان درباره ترور شهید مطهری - که همان لحظه ترور در محل شهادت ریخته شد - از کاغذهای این شرکت بود. نکته جالب آن است که گروه فرقان یکی از دلایل ترور شهید مطهری را «عضویت در شورای انقلاب» عنوان می‌کند؛ حال آنکه صورت اسامی شورای انقلاب تا آن روز محرمانه بود و افراد معدودی می‌دانستند مرتضی مطهری، رئیس شورای انقلاب بود. همین مساله این فرضیه را تقویت می‌کند که گروه فرقان فراتر از یک گروه سرخود، منحرف و التقاطی بود و به مثابه یک گروه تروریستی با اهداف اطلاعاتی عمل می‌کرد.

---

شرح کامل در سایت تبیان

شهادت استاد مرتضی مطهری و روز معلم

 

 

 

---

 
 

نویسنده : رفیعی : A d m i n